Skriuwen · 16 okt 2018
Bestannen rêde fan in kapotte hurde skiif
Meitsje backups, better feilich as spyt!
Juster brocht in jonge frou my har laptop, hy begûn net mear op en liet allinnich noch in flaterberjocht sjen. It die bliken in kapotte hurde skiif te wêzen. Se skrok doe't ik har fertelde dat alle gegevens op de skiif ferlern wiene. Se sei dat der kostbere foto's fan har swangerskip en har jonge bern op stiene. Wat koe ik dwaan?
Alle moandeis help ik minsken yn it buorthûs yn Amsterdam-Zuidoost. Ik doch dit wurk as frijwilliger al in pear jier en it is altyd moai as do minsken helpe kinst. Mar dizze kear wie ik der net wis fan oft ik de jonge frou helpe koe mei it rêden fan har foto's...
Kapotte hurde skiif
As do dyn kompjûter brûkst, wurde dyn bestannen (en foto's) meastentiids yn de kompjûter opslein, op de hurde skiif of solid state drive (SSD). Dat is in lytse masine yn dyn kompjûter dy't kapot gean kin. As dat bart, bist do alles derop kwyt.
Der binne ferskillende soarten fan defekten oan hurde skiven:
- Softwarefout: dat kin barre as de kompjûter ûnderbrutsen wurdt wylst er ynformaasje nei de skiif skriuwt (bygelyks by in stroomútfal). Dat kin liede ta beskeadige bestannen of ynstallaasjes, dy't soms werstelle wurde kinne (troch it bestjoeringssysteem of de applikaasje dy't do brûkst).
- Lês- en skriuwflaters: as dit bart, draait de hurde skiif noch (do hearst him), mar hat er (serieus) muoite mei it lêzen en skriuwen fan gegevens. Do kinst der net mear op rekkenje dat dyn gegevens feilich binne, en der is in serieus risiko op folslein útfal.
- Folslein útfal: dat bart as de skiif hielendal net mear opstart (gjin lûd) en de kompjûter it sinjaal fan de skiif kwytrekket. Allinnich (tige djoere) spesjalisearre apparatuer kin miskien noch (in diel fan) de gegevens fan de skiif helje. Wolst do gjin fortún útjaan, dan binne dyn bestannen ferlern.
Wat der ek mei dyn skiif bart, it bêste is om de kompjûter daliks net mear te brûken en in saakkundige te freegjen wat der dien wurde moat. As do trochgiest mei it brûken fan dyn kompjûter mei in defekte skiif, wurdt de kâns grutter dat dyn bestannen beskeadige reitsje.
Meitsje backups!
It bêste wat do dwaan kinst om gegevensferlies te foarkommen, is geregeld backups meitsje. It is net lestich, do kinst op ferskillende wizen backups meitsje:
- backups yn de cloud: do kinst Dropbox, iCloud, Google Drive of Microsoft OneDrive brûke om automatysk backups te meitsjen. Dyn bestannen wurde op ynternet opslein. As der wat mei dyn apparaat bart, is it werstellen fan dyn gegevens faak hiel ienfâldich troch se fan de cloud te downloaden.
- USB-stick of SD-kaart: do kinst dyn bestannen nei in USB-stick of SD-kaart kopiearje, dy't do op in oare plak bewarje kinst (yn in brânkast of op it wurk, by freonen of famylje). Do kinst ferskate USB-sticks en SD-kaarten brûke foar ekstra feiligens.
- NAS: mei in network attached storage-apparaat (NAS) bou do effektyf dyn eigen (lytse) cloudbackupsysteem, lykas ik dien haw. Do kinst dyn bestannen op de NAS bewarje sûnder te knoeien mei USB-skiven of SD-kaarten. Mar pas op, want in NAS yn dyn hûs beskermet dy net tsjin brân of ynbrekkers.
Wat foar backupmetoade do ek kiest, soargje derfoar dat do it geregeld docht. Kontrolearje dyn backups, sjoch oft alle bestannen dêr binne dy't do ferwachtest. Skiifdefekten komme foar by elkenien, it is mar in kwestje fan tiid.
Bestannen rêde
De jonge frou hie gjin backup makke, har laptop befette de iennichste kopy fan har kostbere foto's. Ik woe har echt graach helpe. Ik bea oan om har laptop iepen te meitsjen en te sjen oft ik de skiif derút helje en oan in oare kompjûter keppelje koe.
As de skiif der ienris út is, kinst in oare kompjûter brûke om te besykjen gegevens derfan te lêzen. It hinget ôf fan it soarte defekt, mar miskien kinst noch wat gegevens weromhelje. Do kinst in eksterne USB-skiifbehuzing brûke om de skiif oan in oare kompjûter te keppeljen.
It kin ferskille, mar as do gelok hast, hat de skiif noch genôch libben yn him. Ik keppele de skiif oan myn Debian GNU/Linux-kompjûter en nei in pear mominten fûn de kompjûter de hurde skiif! Hy wie dus noch net hielendal dea!
Mei Linux of Mac kinst dyn kompjûter opdrage om op in "allinnich lêze"-wize mei de skiif te ferbinen. Sa foarkomst do dat der gegevens skreaun wurde, wat de skiif minder belêst (want soms begjint it bestjoeringssysteem automatysk de bestannen te yndeksearjen en makket dan in soad lytse nije bestannen...).
As do nei de skermfoto hjirboppe sjochst, sjochst do dat ik fdisk -l brûkt haw om de ynhâld fan de ferbûne skiif op te sommen (1). Dêrnei haw ik yn de list sjoen hokker partysjenûmer it grutste is (2), en dus de fraach beantwurde: wêr steane de bestannen? Op it lêst haw ik mei it kommando mount (3) myn kompjûter opdracht jûn om mei dizze partysje te ferbinen. It slagge en ik koe de ynhâld fan de skiif sjen (oan de mapnammen is te sjen dat der in Windows-ynstallaasje op stiet).
Fan dêr koe ik nei de map Documents navigearje, dêr't de foto's fan de jonge frou yn stiene. Om't ik net wist hoe lang de defekte hurde skiif noch libje soe, fergoaide ik gjin sekonde en begûn ik earst de foto's te kopiearjen. Gean altyd earst efter it "goud" oan, foardat do besikest de hiele skiif te kopiearjen.
Wylst ik besocht de foto's te rêden kamen der echt ferfelende lûden út de skiif. De skiif joech echt alles wat er hie. Myn kompjûter melde in soad flaters wylst er besocht gegevens fan de hurde skiif te lêzen.
Oeren letter wie ik bliid dat myn kompjûter melde dat de measte bestannen mei sukses kopiearre wiene! It slagge, hoera!!
Konklúzje
Dizze kear hie ik gelok en koe ik de kostbere foto's fan de skiif rêde. Mar de folgjende kear kin it oars wêze... Do moatst net op gelok rekkenje: meitsje backups!
Nei it rêden fan de foto's haw ik in ienfâldige USB-stick brûkt om de foto's werom te jaan oan de jonge frou. It hoecht gjin sein dat se tige bliid wie!